فرض کنید کسب‌وکارتان به مرحله‌ای رسیده که دیگر نمی‌توانید همه تصمیم‌ها را به‌تنهایی بگیرید. از یک طرف به توسعه تیم فکر می‌کنید و از طرف دیگر، نگران هزینه‌ها و ازدست‌دادن کنترل کارها هستید.
برای بررسی این موقعیت، سراغ چه کسی می‌روید؟ فردی که وضعیت کسب‌وکار را تحلیل کند و پیشنهاد تخصصی بدهد؟ کسی که تجربه عبور از مسیری مشابه را دارد؟ یا همراهی که به شما کمک کند هدف‌ها، فرض‌ها و گزینه‌های خود را روشن‌تر کنید؟
این نیازها می‌توانند به مشاوره، منتورینگ یا کوچینگ مربوط باشند. برای انتخاب، ابتدا باید مشخص کنید اکنون چه نوع کمکی نیاز دارید.
در این مقاله، منظور از «مشاوره»، مشاوره تخصصی کسب‌وکار و مدیریت است.
کوچینگ چیست؟
فدراسیون بین‌المللی کوچینگ، کوچینگ را نوعی مشارکت با مراجع توصیف می‌کند که از طریق فرایندی تأمل‌برانگیز و خلاق، به استفاده بیشتر از ظرفیت‌های فردی و حرفه‌ای او کمک می‌کند. منبع: ICF
در عمل، موضوع گفت‌وگو می‌تواند تصمیمی دشوار، تعارض میان اولویت‌ها یا رفتاری باشد که می‌خواهید آن را بهتر بشناسید و تغییر دهید.
کوچ با شنیدن، پرسش‌گری و بازتاب آنچه در گفت‌وگو مطرح می‌شود، به بررسی شیوه فکرکردن شما کمک می‌کند. انتخاب‌ها و اقدام‌ها با مشارکت شما شکل می‌گیرند و مسئولیت تصمیم نهایی با خودتان است. منبع: مبانی رابطه کوچینگ در ICF
برای مثال، شاید بدانید لازم است بخشی از مسئولیت‌ها را واگذار کنید، اما در عمل دوباره همه کارها را خودتان انجام می‌دهید. موضوع کوچینگ می‌تواند بررسی این فاصله میان خواسته و رفتار باشد.
مشاوره کسب‌وکار چیست؟
در مشاوره مدیریت، فرد یا گروهی با تکیه بر دانش و تخصص خود، مسئله‌ای سازمانی را بررسی می‌کند و توصیه یا کمک تخصصی ارائه می‌دهد. موضوع می‌تواند به راهبرد، ساختار، مدیریت یا عملیات کسب‌وکار مربوط باشد. منبع: مؤسسه مشاوران مدیریت آمریکا
برای مثال، اگر می‌خواهید نظام قیمت‌گذاری خود را بازطراحی کنید، ممکن است به تحلیل هزینه‌ها، بازار و حاشیه سود نیاز داشته باشید. در این موقعیت، انتظار شما از مشاور، بررسی تخصصی و ارائه پیشنهاد متناسب با شرایط است.
دامنه همکاری نیز باید روشن باشد: آیا مشاور فقط تحلیل و پیشنهاد ارائه می‌دهد یا در اجرای راهکار هم مشارکت می‌کند؟
منتورینگ چیست؟
منتورینگ رابطه‌ای برای یادگیری و توسعه است که در آن فرد باتجربه‌تر، دانش و تجربه مرتبط خود را در اختیار فرد دیگری قرار می‌دهد. این همراهی می‌تواند شامل گفت‌وگو درباره انتخاب‌ها، دشواری‌های مسیر و درس‌های تجربه‌شده باشد. منبع: CIPD
برای مثال، مدیری که به‌تازگی مسئولیت یک تیم را پذیرفته، ممکن است از همراهی مدیری باتجربه‌تر استفاده کند تا درباره ماه‌های اول مدیریت، ارتباط با اعضای تیم و اشتباهات احتمالی گفت‌وگو کند.
هنگام استفاده از تجربه منتور، باید تفاوت شرایط را نیز بررسی کرد. مسیری که در یک سازمان پاسخ داده، ممکن است در سازمان دیگری نیازمند تغییر باشد.
تفاوت کوچینگ، مشاوره و منتورینگ در یک نگاه
جدول زیر یک مقایسه کاربردی است. شیوه همکاری افراد می‌تواند متفاوت باشد؛ بنابراین پیش از شروع، درباره نقش و خروجی مورد انتظار توافق کنید.
| موضوع | کوچینگ | مشاوره کسب‌وکار | منتورینگ |
|---|---|---|---|
| محور اصلی | بررسی فکر، هدف، گزینه‌ها و اقدام‌های مراجع | تحلیل مسئله و ارائه کمک تخصصی | یادگیری از دانش و تجربه مرتبط |
| نقش همراه | تسهیل تأمل، آگاهی و یادگیری | ارائه تحلیل و توصیه تخصصی | انتقال تجربه و کمک به توسعه |
| انتظار معمول | روشن‌ترشدن مسئله و انتخاب قدم بعدی | دریافت ارزیابی یا پیشنهاد کارشناسی | شناخت مسیر و استفاده از تجربه دیگران |
| نمونه نیاز | «می‌دانم چه کاری لازم است، اما آن را عقب می‌اندازم.» | «برای طراحی این فرایند، تخصص کافی ندارم.» | «می‌خواهم از تجربه کسی که این مسیر را رفته استفاده کنم.» |
این تفاوت‌ها به معنی برتری یک روش بر روش دیگر نیستند. مناسب‌بودن هرکدام به مسئله و نوع نیاز شما بستگی دارد.
یک مسئله، سه نوع همراهی
مثال فرضی: صاحب یک کسب‌وکار می‌خواهد اولین مدیر فروش خود را استخدام کند، اما هنوز تصمیم نگرفته است.
این موقعیت ممکن است چند نیاز متفاوت داشته باشد.
نیاز به تحلیل تخصصی
او نمی‌داند شرح شغل، معیارهای انتخاب و ساختار پاداش این موقعیت چگونه باید طراحی شود.
در این بخش، همکاری با مشاور دارای تخصص مرتبط می‌تواند برای بررسی و طراحی این موارد مناسب باشد.
نیاز به تجربه مشابه
او می‌خواهد بداند مدیران دیگر هنگام اولین استخدام مدیریتی با چه دشواری‌هایی مواجه شده‌اند و چه چیزهایی را دیر متوجه شده‌اند.
در این بخش، گفت‌وگو با منتوری که تجربه مرتبط دارد می‌تواند دیدگاه‌های تازه‌ای برای بررسی فراهم کند.
نیاز به بررسی تصمیم و رفتار خود
او اطلاعات اولیه را دارد، اما هر بار استخدام را به تعویق می‌اندازد. بخشی از نگرانی‌اش این است که با ورود مدیر فروش، کنترل رابطه با مشتریان را از دست بدهد.
در کوچینگ می‌توان روی پرسش‌هایی مانند این‌ها کار کرد:
- از این استخدام چه انتظاری دارم؟
- دقیقاً نگران ازدست‌دادن چه چیزی هستم؟
- کدام نگرانی به اطلاعات واقعی و کدام به فرض من وابسته است؟
- برای برداشتن قدم بعدی، چه چیزی باید روشن شود؟
این مثال نشان می‌دهد ممکن است بخش‌های مختلف یک مسئله به همراهی‌های متفاوت نیاز داشته باشند.
آیا یک نفر می‌تواند هم کوچ، هم مشاور و هم منتور باشد؟
ممکن است یک فرد در بیش از یک حوزه صلاحیت و تجربه داشته باشد. بااین‌حال، لازم است در هر همکاری روشن باشد چه نقشی دارد و شما چه انتظاری می‌توانید از او داشته باشید.
آیین اخلاقی ICF بر شفاف‌سازی نقش‌های متفاوت و اطلاع‌دادن هنگام ایفای نقشی غیر از کوچ تأکید دارد. منبع: آیین اخلاقی ICF
برای نمونه، این دو نوع مداخله یکسان نیستند:
«اگر گزینه دیگری هم وجود داشته باشد، چه می‌تواند باشد؟»
و:
«بر اساس تجربه تخصصی من، این گزینه را پیشنهاد می‌کنم.»
پیش از شروع همکاری، می‌توانید بپرسید:
در این فرایند، بیشتر قرار است روی فکر و انتخاب‌های من کار کنیم، توصیه تخصصی دریافت کنم یا از تجربه شما یاد بگیرم؟
چگونه همراهی مناسب خود را انتخاب کنیم؟
برای شروع، به جای انتخاب عنوان فرد، نیاز خود را در یک جمله بنویسید.
اگر به دانش تخصصی نیاز دارید
مشخص کنید چه تخصصی کم دارید و انتظار دارید چه خروجی‌ای دریافت کنید؛ مثلاً تحلیل فرایند فروش یا ارزیابی ساختار سازمانی.
هنگام بررسی مشاور، درباره تجربه مرتبط، روش کار و خروجی پروژه سؤال کنید.
اگر به تجربه یک مسیر نیاز دارید
روشن کنید می‌خواهید درباره چه موقعیت یا مرحله‌ای از تجربه فرد دیگری استفاده کنید.
هنگام بررسی منتور، میزان ارتباط تجربه او با شرایط خود و تفاوت‌های دو موقعیت را در نظر بگیرید.
اگر می‌خواهید فکر، انتخاب یا رفتار خود را بررسی کنید
موضوعی را که ذهن شما را درگیر کرده بنویسید؛ حتی اگر هنوز صورت دقیقی ندارد.
در جلسه آشنایی با کوچ، می‌توانید درباره موضوع، روش همکاری، صلاحیت حرفه‌ای، محرمانگی و نحوه مرور پیشرفت گفت‌وگو کنید.
تمرین کوتاه: اکنون چه نوع کمکی نیاز دارم؟
یک چالش فعلی خود را انتخاب کنید و سه جمله زیر را کامل کنید:
چیزی که نمی‌دانم:
برای بررسی این مسئله، به اطلاعات یا تخصص درباره … نیاز دارم.
تجربه‌ای که می‌خواهم بشنوم:
مایلم بدانم فردی که … را تجربه کرده، چه آموخته است.
چیزی که لازم است در خودم بررسی کنم:
در این موقعیت، درباره خواسته‌ها، فرض‌ها یا رفتار خودم با … روبه‌رو هستم.
پاسخ‌ها را مرور کنید. کدام بخش اکنون مانع اصلی پیشرفت شماست؟
ممکن است پاسخ شما ترکیبی از این سه نیاز باشد. در این صورت، مشخص کنید بهتر است از کدام بخش شروع کنید و برای هر بخش چه همراهی‌ای لازم دارید.
پیش از شروع همکاری، این پرسش‌ها را مطرح کنید
- این خدمت برای چه نوع موضوع‌هایی مناسب است؟
- نقش من و نقش شما در همکاری چیست؟
- چه چیزی در محدوده این خدمت قرار نمی‌گیرد؟
- چگونه درباره هدف و پیشرفت توافق می‌کنیم؟
- شرایط محرمانگی، هزینه و پایان همکاری چیست؟
پاسخ روشن به این پرسش‌ها، مبنایی برای تصمیم آگاهانه‌تر درباره شروع همکاری فراهم می‌کند.
درباره مناسب‌بودن کوچینگ برای خود گفت‌وگو کنیم
اگر با یک چالش مدیریتی یا کسب‌وکار روبه‌رو هستید و می‌خواهید بدانید کوچینگ با نیاز شما تناسب دارد یا خیر، می‌توانیم در جلسه آشنایی رایگان ۳۰ دقیقه‌ای و آنلاین درباره موضوع و انتظارات شما گفت‌وگو کنیم.
